DSM Yönergesi Kapsamında Metin ve Veri Madenciliği İstisnaları

Öz

Bu çalışma, metin ve veri madenciliğinin (MVM) telif hukuku bakımından doğurduğu sorunları, Avrupa Birliği Dijital Tek Pazarda Telif Hakkı ve Bağlantılı Haklara İlişkin Yönerge’de (DSM Yönergesi) MVM için öngörülen istisnaların ve bu düzenlemelerin yapay zekâ eğitimi bakımından yeterliliğini incelemektedir. MVM, büyük metin ve veri kümelerinin otomatik yöntemlerle analiz edilerek örüntü, eğilim ve anlamlı bilgilerin ortaya çıkarılmasını sağlar. Ancak bu süreçte telifle korunan eserlerin veya veri tabanlarının çoğaltılması ve aktarılması gerekebildiğinden telif hakkı ihlali riski doğmaktadır. DSM Yönergesi’nin 3. maddesi, araştırma kuruluşları ve kültürel miras kurumları lehine bilimsel araştırma amaçlı zorunlu bir MVM istisnası öngörürken 4. madde daha genel bir istisna getirmekte ve hak sahiplerine çekince (opt-out) imkânı tanımaktadır. Çalışmada, bu iki hükmün yapay zekâ eğitimi bakımından yetersiz kaldığı savunulmaktadır. Ayrıca, Türkiye’nin DSM Yönergesi’ni aynen aktarmak yerine, yapay zekâ eğitimi, kültürel miras, Türkçe veri kaynakları ve hak sahiplerinin menfaatleri arasında denge kuran; şeffaflık, uygun bedel ve genişletilmiş toplu lisanslama esaslarına dayalı bir düzenleme geliştirmesi gerektiği ileri sürülmektedir.