Dert Ortağı Anayasa Mahkemesi: 1962-1964 Döneminde Mahkemenin Toplumsal Algılanışı

Öz

Anayasa Mahkemesi 1962 yılında göreve başladıktan kısa süre sonra basında “Anayasa Mahkemesi dilek kuyusu değildir” başlıklı bir yazı yayımlanmıştır. Yazıda Mahkemeye şahıslar tarafından yapılan yetkisiz başvurulardan şikâyet edilmektedir. Bu makale, Anayasa Mahkemesine yapılan söz konusu başvuruları Mahkemenin toplum nezdinde nasıl algılandığını gösteren metinler olarak ele almaktadır. Çalışmanın temel sorusu, Anayasa Mahkemesine doğrudan başvuru hakkı bulunmayan bireylerin Mahkemeye hangi beklentilerle başvurdukları ve bu başvurularla Mahkemeye nasıl bir anlam atfettikleridir. Bu çerçevede 1962 ile 1964 yılları arasında şahıslar tarafından yapılan ve Anayasa Mahkemesi tarafından görev veya yetki yönünden reddedilen 240 başvuru incelenmektedir. Çalışma bu başvuruları kişilerin hukuku nasıl algıladıkları ve hukuku nasıl harekete geçirdiklerine odaklanan hukuk bilinci kavramı üzerinden analiz etmektedir. Kararlar, başvuru dilekçelerinin karar metninde yer alan istem özetleri esas alınarak kodlanmıştır. Bulgular; başvurucuların Anayasa Mahkemesini yalnızca anayasal denetim gerçekleştiren bir kurum olarak görmediklerini, Mahkemenin hak teslim edecek, idari işlemleri ve yargı kararlarını denetleyecek, dilekçelerine cevap verecek veya mağduriyetlerine çözüm bulacak yüksek bir merci olarak tahayyül ettiklerini göstermektedir. Bu bakımdan çalışma, hukuk bilinci kavramını Türkiye örneğine uygulayarak Anayasa Mahkemesinin kuruluş yıllarında toplum tarafından algılanışını sistematik biçimde ortaya koymayı amaçlamaktadır.